อริยมรรค ๘ ประการ

posted on 20 Sep 2009 18:26 by luangpu in dhammaprateep directory Knowledge

▼ หนังสือธรรมประทีป ธรรมะภาคปฏิบัติ โดย หลวงปู่เปรม เปมงฺกโร


 อริยมรรค ๘ ประการ

พระองค์ตรัสว่า
"ยาวตา ภิกฺขเว ธมฺมา สงฺขตา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค
เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสยฺยถีทํ
สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต
สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ"
ดั่งนี้ความว่า

ดูกรภิกษุทั้งหลาย สังขตธรรมทั้งหลาย มีประมาณเพียงใด
เรากล่าวว่า อริยมรรค ๘ ประการ เป็นยอดของสังขตธรรมเหล่านั้น
ดังนี้

อริยมรรค ๘ ประการนั้น คือ
สมฺมาทิฏฺฐิ ความเห็นถูก
สมฺมาสงฺกปฺโป ความดำริถูก
สมฺมาวาจา ความเจรจาถูก
สมฺมากมฺมนฺโต ความประกอบการงานถูก
สมฺมาอาชีโว ความเลี้ยงชีพถูก
สมฺมาวายาโม ความเพียรถูก
สมฺมาสติ ความระลึกถูก
สมฺมาสมาธิ สมาธิถูก

สมฺมา ในข้อธรรมทั้ง ๘ นั้น เขาแปลกันว่า ชอบ
เช่น สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ

แต่ในที่นี้แปลว่า ถูก นั้น เพื่อให้สมกับคำซึ่งตรงกันข้าม คือ มิจฉา ผิด
เช่นคำว่า มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด
มิใช่จะตั้งใจให้ผิดแผกแตกต่างแม้ในข้อเล็กน้อยนั้นมิได้

ทางอันจะให้ถึงผล คือ วิราคธรรม หรือ นิโรธ นั้น ชื่อว่า มรรค
ทางนี้เป็นทางที่พระอริยเจ้าจะพึงดำเนิน จึงเรียกว่า อริยะ

มิใช่ทางที่ดำเนินด้วยเท้าหรือยานพาหนะอย่างใดๆในโลก
เป็นทางใจคือ จิตตโคจรวิถีแห่งอริยชน ๘ ประการ

แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นทาง ๘ สาย
จะเดินทางใดทางหนึ่งก็ได้อย่างทางในโลก

มรรคคือทาง ในที่นี้หมายถึง กิริยากรรมของจิตในเรื่องเดียวกัน ๘ หน้าที่
เป็นอริยมรรคสมังคี พร้อมเพรียงกันจนสำเร็จผลถึงที่สุด
คือ ความบริสุทธิ์แห่งจิต เป็นจุดหมาย

ยกสัมมาทิฏฐิ ปัญญาดุจตาเห็น
สำหรับสอดส่องมองดูซึ่งกิจกรรมการงานนั้นๆ ขึ้นเป็นตัวต้นองค์สำคัญ
กิจกรรมการงานทั้งปวงจะสำเร็จลุล่วงไปได้
ต้องอาศัยปัญญาดุจแสงสว่าง ฉะนั้น

อย่างเราเห็นลูกมะม่วงอยู่บนต้น เห็นแล้วเอาไม้สอย สอยลูกมะม่วงตกลงมา
หยิบเอามาปอกแล้วหั่นเป็นชิ้นๆ ใส่เข้าปากเคี้ยวกลืน
เรื่องเดียวกัน แต่กิจที่จะต้องกระทำหลายทำนอง แตกต่างกันไปเป็นตอนๆ
จนสำเร็จผล ถึงจุดหมายตามที่ต้องการ

ในระหว่างที่กระทำกิจกรรมตามหน้าที่นั้นๆ
ลูกตาของเราต้องสอดส่องมองเห็นไปจนตลอดจนสุดวิสัยของตา
ปัญญาดุจลูกตาของจิต ดั่งนี้

ถ้าจะพูดเปรียบด้วยการแยกธาตุ
ข้อธรรม ๘ ประการนี้ ก็เป็นอุปกรณ์เครื่องมือของการแยกธาตุ
เพื่อให้เกิดผล คือ ความบริสุทธิ์หมดจดแห่งธาตุนั้นๆ

ทางเป็นที่ดำเนินให้ถึงความดับทุกข์ ก็เรียก
พึงดูคำบรรยายอริยมรรคต่อไป

สมฺมาทิฏฺฐิ ความเห็นถูก
คำว่า ถูก ควรใส่ใจไว้ก่อนว่า ถูกตามความมุ่งหมายของพระบรมครู
มิใช่ถูกอย่างนอกคอกนอกรีต

ความละเอียดพิสดารแห่งปฏิปทา ๘ ประการเหล่านี้
ผู้อ่านคงได้พบเห็นมามากแล้ว ในที่นี้จะกล่าวไว้โดยย่อๆ

ทรงแยกความเห็นถูกไว้ตามกิจเป็น ๔ คือ
ความรู้จักทุกข์ ๑
ความรู้จักสมุทัย เหตุให้ทุกข์เกิด ๑
ความรู้จักนิโรธ  ความดับเหตุแห่งทุกข์ ๑
ความรู้จักข้อปฏิบัติ ให้ถึงความดับเหตุแห่งทุกข์ ๑

สมฺมาสงฺกปฺโป ความดำริถูก ข้อที่ ๒
ทรงแจกออกไปตามกิจเป็น ๓ คือ
ดำริในอันที่จะออกจากกาม ๑
ดำริในอันไม่พยาบาทคิดจองล้างจองผลาญผู้อื่น ๑
ดำริในอันไม่เบียดเบียน ๑

สมฺมาวาจา เจรจาถูก ข้อที่ ๓
ทรงแจกออกไปเป็นเจตนาคิดงดเว้นจากวจีโทษทุจริต ๔ อย่าง

สมฺมากมฺมนฺโต การงานถูก ข้อที่ ๔
ทรงแจกออกไปเป็นเจตนาคิดงดเว้นจากกายโทษทุจริต ๓ อย่าง

สมฺมาอาชีโว การเลี้ยงชีพถูก ข้อที่ ๕
ทรงแสดงให้งดเว้นการเลี้ยงชีพผิด อันเป็นมิจฉาชีพให้ตั้งอยู่ในสัมมาอาชีวะ

สมฺมาวายาโม ความเพียรถูก ข้อที่ ๖
ทรงแจกออกไปเป็นความเพียรตั้งลงในกิจ ๔ ประการ คือ
เพียรระวังความชั่วไม่ให้เกิด ๑
เพียรละความชั่ว ๑
เพียรบำเพ็ญความดี ๑
เพียรรักษาความดี ๑

สมฺมาสติ ความระลึกถูก ข้อที่ ๗
ทรงแจกออกไปเป็นสติปัฏฐาน ๔ อันเป็นฐานที่เกิดแห่งวิปัสสนาปัญญา

สมฺมาสมาธิ สมาธิถูก ข้อที่คำรบ ๘ นั้น
ทรงแสดงถึงวิธีการทำจิตให้สงบจากอารมณ์จนประณีตเข้าไปเป็นลำดับ
นับตามวาระแห่งฌาน ๔


▲ ธรรมประทีป ธรรมะภาคปฏิบัติ หลวงปู่เปรม เปมงฺกโร หน้า ๕๕-๕๘


◀ บทก่อนหน้า...อุจเฉททิฏฐิ  

▶ อ่านต่อ...ประโยชน์ของมรรค